Baanbrekende en miljoenenbesparende zorginnovaties sneuvelen door starre regels rond financiering: ’Dit is niet uit te leggen’ Amsterdam- Digitale zorginnovaties worden vaak gezien als dé oplossing voor het zorginfarct. Ze kunnen een uitkomst zijn voor de stijgende zorgvraag en het gebrek aan personeel. Maar veel innovaties komen niet verder dan de pilotfase. En dat ligt vooral aan de complexe bekostiging. „We hebben nu echt leiderschap nodig om deze bureaucratische muur te doorbreken.”
Het Maag-Darm-Lever (MDL) Fonds sloeg vorige week alarm over
’Coaching op Afstand’, een digitale methode die de zorg voor chronische darmpatiënten ingrijpend verbetert en tientallen miljoenen euro’s aan zorg- en maatschappelijke kosten bespaart. Maar die ondanks het bewezen succes niet ingekocht wordt door ziekenhuizen en zorgverzekeraars.
Met de app worden patiënten met chronische darmziekten digitaal gemonitord en gecoacht. Zij komen alleen nog naar het ziekenhuis als dat medisch noodzakelijk is. „Het voorkomt onnodige ziekenhuisritten, vermindert het ziekteverzuim en levert meer vrijheid en kwaliteit van leven op”, legt Mariël Croon, directeur van het MDL Fonds uit.
Een analyse van de maatschappelijke opbrengsten van ’Coaching op afstand’ door Vitavalley laat zien dat landelijke uitrol van de digitale zorgmethode de samenleving een enorme besparing oplevert.
Elke euro goed voor 3,40 euro rendement
Een investering van 35 miljoen euro levert naar verwachting 120 miljoen euro aan maatschappelijke waarde op. Elke geïnvesteerde euro is goed voor 3,40 euro aan rendement.„Onbegrijpelijk dat de MDL-zorg de langste wachtlijsten kent en toch deze Coaching op Afstand landelijk niet van de grond komt”, aldus Croon.
Karel Stolper, directeur CbusineZ, de investeringstak van zorgverzekeraar CZ, constateert dat belangrijke innovaties vaker de weg naar de patiënt niet vinden. Hij noemt ’de complexe bekostiging’ als het belangrijkste obstakel voor het opschalen van innovaties.
„Artsen en onderzoekers zijn vaak heel gepassioneerd bezig om vanuit hun kennis en ervaring nieuwe toepassingen te bedenken om de zorg te verbeteren, maar om deze innovaties vervolgens te vermarkten blijkt bijzonder lastig.”
Nieuw onderzoek
In een nog te publiceren rapport brengen CbusineZ en adviesbureau Seijgraaf de belangrijkste knelpunten voor de bekostiging van zorginnovaties in kaart. „Er zijn wel degelijk manieren om financiering te vinden, maar je moet weten hoe”, zegt Stolper.
Een van de grootste obstakels is dat de partij die investeert vaak niet degene is die profiteert van de opbrengsten. Een innovatie kan bijvoorbeeld leiden tot besparingen in de wijkverpleging, terwijl de investering eerst door een ziekenhuis moet worden gedaan.
Of een ander voorbeeld: als een zorgverzekeraar investeert in bijvoorbeeld een digitale oplossing voor de huisarts, hebben ook verzekerden van andere zorgverzekeraars daar profijt van. Aan het eind van het jaar moet bij de verzekeraar die het extra geld heeft uitgegeven de premie een beetje omhoog en stappen verzekerden over naar een goedkopere aanbieder.
Zo worden verzekeraars als het ware gestraft voor hun investering. „Het is een van de imperfecties van het systeem”, concludeert Stolper, die een beroep doet op de overheid om de regels rondom bekostiging van innovatie eenvoudiger te maken.Verschillende belangen en budgetten
Het huidige bekostigingssysteem bestaat uit talloze stappen en voorwaarden, verspreid over meerdere wetten en uitvoeringsinstanties. Daarbij spelen zorgverzekeraars, zorgaanbieders, toezichthouders en ministeries allemaal een rol, maar hebben eigen belangen en budgetten, signaleerden de onderzoekers.
Bovendien is het systeem vooral ingericht rond bestaande zorgprocessen. Oplossingen die zorg slimmer organiseren, bijvoorbeeld door digitale monitoring of betere samenwerking tussen zorgverleners, passen vaak niet binnen de bestaande vergoedingsstructuren.
Voor Gerard Dijkstra, MDL-arts bij UMCG Groningen is het onverteerbaar dat de regels zo in de weg staan. „Wij laten in ons ziekenhuis al jaren zien dat Coaching op Afstand de toekomst is. Het ontlast de spreekkamers en biedt patiënten zorg op maat wanneer zij dat nodig hebben”, aldus Dijkstra.
„Dat we dit door starre financieringsregels niet aan iedere chronische darmpatiënt in Nederland kunnen aanbieden, is medisch gezien simpelweg niet uit te leggen.”
Bewijslast
Voor jonge bedrijven die een medische oplossing verder proberen te brengen, vormt de hoge bewijslast een extra hindernis: financiers verlangen uitgebreide effectstudies en economische onderbouwingen, terwijl deze start-ups vaak juist financiering nodig hebben om die onderzoeken uit te voeren.
„Als investeerder wil je wel een idee krijgen wat de impact en het return on investment gaan zijn”, verklaart Stolper.Om het bedrijven makkelijker te maken om die bewijslast aan te leveren, heeft een aantal grote investeerders waaronder Invest NL, Achmea en CbusineZ een raamwerk opgesteld aan de hand waarvan ze hun maatschappelijke impact in kaart kunnen brengen.
Ruim 88 miljoen bespaard
Investeringsfonds Healthy Capital liet daarmee vorige week als eerste zien dat acht innovatieve bedrijven waarin zij participeren gezamenlijk ruim 88 miljoen aan zorg- en maatschappelijke kosten hebben bespaard in 2025.
Het nieuwe rapport ’Wel innovatie, geen opschaling’ van CbusineZ is ook bedoeld om innovatoren te helpen bekostiging te vinden. Het beschrijft maar liefst 64 mogelijke financieringsroutes. „Ook daaraan kun je zien hoe complex het is”, erkent Stolper.
De belangrijkste aanbeveling is dat ondernemers al tijdens de ontwikkeling van hun innovatie moeten nadenken over het toekomstige verdienmodel. Ook is het handig om te kiezen voor de minst complexe financieringsroute, vroeg bewijs te verzamelen voor effectiviteit en kostenbesparing, en al in een vroege fase aan te kloppen bij zorgaanbieders, verzekeraars en beleidsmakers om samen op te trekken.
„We hopen dat veelbelovende zorginnovaties op deze manier niet blijven steken in de pilotfase en met financiering de schaal kunnen bereiken die nodig is om de toenemende druk op de Nederlandse zorg te verlichten”, zegt Stolper.